Tác hại của đồ uống có đường với trẻ em

Đồ uống có đường đang ngày càng phổ biến trong chế độ ăn của trẻ em. Nước ngọt có ga, trà sữa, nước trái cây có thêm đường, nước tăng lực và nhiều loại đồ uống pha sẵn khác thường có vị ngọt, dễ uống và được trẻ yêu thích. Tuy nhiên, việc sử dụng thường xuyên các loại đồ uống này có thể làm tăng lượng đường và năng lượng đưa vào cơ thể, đồng thời ảnh hưởng không tốt đến chất lượng khẩu phần và sức khỏe lâu dài của trẻ.

Đồ uống có đường là gì?

Đồ uống có đường là những loại đồ uống có chứa đường tự do, bao gồm đường được bổ sung trong quá trình sản xuất, chế biến hoặc pha chế. Một số sản phẩm thường gặp là nước ngọt có ga, trà sữa, trà hoặc cà phê pha đường, nước trái cây có thêm đường, nước tăng lực, nước thể thao và các loại nước giải khát đóng chai.

Cần lưu ý rằng không phải tất cả các sản phẩm có vị ngọt đều giống nhau. Đường tự nhiên có trong sữa hoặc trái cây nguyên quả được cung cấp cùng với nhiều chất dinh dưỡng khác, trong khi đồ uống có đường thường cung cấp chủ yếu đường và năng lượng nhưng ít chất xơ, vitamin và khoáng chất. Vì vậy, khi đánh giá một sản phẩm, cha mẹ nên đọc bảng thành phần và thông tin dinh dưỡng trên nhãn thay vì chỉ dựa vào tên gọi hoặc quảng cáo của sản phẩm.

Vì sao trẻ dễ tiêu thụ nhiều đồ uống có đường?

Trẻ thường có xu hướng yêu thích vị ngọt. Khi thường xuyên được sử dụng nước ngọt, trà sữa hoặc các loại đồ uống ngọt, trẻ có thể dần hình thành thói quen lựa chọn những sản phẩm này thay cho nước lọc.

Một vấn đề khác là đồ uống thường được tiêu thụ rất nhanh và không tạo cảm giác no tương ứng với lượng năng lượng cung cấp. Do đó, trẻ có thể vừa uống một lượng lớn đồ uống có đường nhưng vẫn tiếp tục ăn các bữa chính hoặc các món ăn nhẹ. Nếu tình trạng này diễn ra thường xuyên, tổng năng lượng đưa vào cơ thể có thể vượt quá nhu cầu.

Ngoài ra, việc cha mẹ sử dụng đồ uống có đường như một phần thưởng khi trẻ ngoan, đạt thành tích hoặc trong các dịp đặc biệt cũng có thể khiến trẻ hình thành mối liên hệ giữa đồ uống ngọt và cảm giác vui thích, từ đó khó thay đổi thói quen khi lớn lên.

Đồ uống có đường làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì

Một trong những tác hại đáng quan tâm nhất của việc sử dụng thường xuyên đồ uống có đường là làm tăng nguy cơ thừa cân và béo phì ở trẻ.

Đồ uống có đường cung cấp năng lượng nhưng thường ít chất xơ và không tạo cảm giác no lâu. Khi trẻ uống thường xuyên, lượng năng lượng từ đồ uống có thể trở thành phần năng lượng dư thừa nếu không được cân bằng bằng hoạt động thể lực và chế độ ăn phù hợp.

Tình trạng thừa cân, béo phì trong thời thơ ấu không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe hiện tại mà còn làm tăng nguy cơ tiếp tục thừa cân khi trưởng thành. Trẻ thừa cân, béo phì có nguy cơ cao hơn đối với các rối loạn chuyển hóa như kháng insulin, rối loạn lipid máu và đái tháo đường type 2.

Vì vậy, hạn chế đồ uống có đường là một trong những biện pháp đơn giản giúp kiểm soát năng lượng khẩu phần và phòng ngừa thừa cân, béo phì cho trẻ.

Tăng nguy cơ sâu răng

Đường trong đồ uống có thể được vi khuẩn trong khoang miệng sử dụng để tạo thành acid. Acid làm giảm pH trong khoang miệng và góp phần phá hủy men răng, từ đó làm tăng nguy cơ sâu răng.

Nguy cơ này đặc biệt đáng lưu ý khi trẻ uống đồ uống có đường nhiều lần trong ngày, uống từng chút một trong thời gian dài hoặc sử dụng đồ uống ngọt trước khi đi ngủ mà không vệ sinh răng miệng sau đó.

Do đó, không chỉ lượng đường mà cả tần suất trẻ tiếp xúc với đường trong ngày cũng có ý nghĩa đối với sức khỏe răng miệng.

Làm giảm chất lượng khẩu phần ăn

Đồ uống có đường có thể cung cấp một lượng năng lượng đáng kể nhưng không thay thế được các nhóm thực phẩm cần thiết cho sự tăng trưởng và phát triển của trẻ.

Nếu trẻ thường xuyên uống nước ngọt hoặc trà sữa trước bữa ăn, cảm giác đói có thể giảm, dẫn đến ăn ít hơn trong bữa chính. Điều này đặc biệt đáng quan tâm ở trẻ biếng ăn, trẻ có nguy cơ suy dinh dưỡng hoặc trẻ đang trong giai đoạn hồi phục sau bệnh.

Khi đồ uống có đường thay thế các thực phẩm giàu dinh dưỡng như sữa phù hợp với lứa tuổi, trái cây nguyên quả hoặc các bữa ăn cân đối, khẩu phần của trẻ có thể bị thiếu protein, chất xơ, vitamin và khoáng chất cần thiết cho tăng trưởng.

Có thể hình thành thói quen thích vị ngọt

Khẩu vị của trẻ được hình thành và thay đổi trong quá trình phát triển. Việc thường xuyên sử dụng các loại đồ uống có vị ngọt đậm có thể khiến trẻ quen với mức độ ngọt cao và dần ít yêu thích những thực phẩm có vị tự nhiên.

Khi đó, trẻ có thể từ chối nước lọc hoặc cảm thấy trái cây tự nhiên không đủ ngọt, trong khi lại ưu tiên nước ngọt, trà sữa hoặc các loại đồ uống có đường.

Việc giảm đồ uống có đường từ sớm vì vậy không chỉ giúp giảm lượng đường tiêu thụ mà còn góp phần hình thành thói quen ăn uống lành mạnh cho trẻ.

Nước ép trái cây có phải là lựa chọn thay thế tốt?

Nhiều cha mẹ cho rằng nước ép trái cây luôn tốt cho trẻ vì được làm từ trái cây. Tuy nhiên, trái cây nguyên quả vẫn là lựa chọn được ưu tiên hơn.

Khi ăn trái cây nguyên quả, trẻ nhận được chất xơ và phải mất nhiều thời gian hơn để ăn. Trong khi đó, khi ép hoặc xay lọc bỏ phần bã, trẻ có thể tiêu thụ một lượng đường tự nhiên lớn trong thời gian ngắn.

Vì vậy, cha mẹ nên ưu tiên cho trẻ ăn trái cây nguyên quả. Nếu sử dụng nước ép, nên lựa chọn loại không thêm đường và kiểm soát lượng sử dụng, đồng thời không sử dụng nước ép để thay thế nước lọc.

Trà sữa và nước tăng lực có phù hợp với trẻ không?

Trà sữa thường chứa đường và có thể cung cấp nhiều năng lượng, đặc biệt khi kết hợp với các loại topping. Vì vậy, không nên xem trà sữa là một loại đồ uống dinh dưỡng để sử dụng thường xuyên cho trẻ.

Nước tăng lực cũng không phải là lựa chọn phù hợp cho trẻ em. Ngoài đường, một số sản phẩm còn chứa caffeine và các chất kích thích khác. Trẻ em không cần sử dụng nước tăng lực để bổ sung năng lượng hoặc tăng khả năng tập trung.

Cha mẹ nên làm gì để hạn chế đồ uống có đường cho trẻ?

Trước hết, cha mẹ nên tạo môi trường ăn uống lành mạnh tại gia đình. Nước lọc nên là lựa chọn mặc định khi trẻ khát. Không nên dự trữ quá nhiều nước ngọt hoặc các loại đồ uống có đường trong nhà, bởi sự sẵn có của thực phẩm có ảnh hưởng lớn đến lựa chọn của trẻ.

Cha mẹ cũng không nên sử dụng nước ngọt, trà sữa hoặc bánh kẹo như một phần thưởng thường xuyên. Thay vào đó, có thể khuyến khích trẻ bằng những phần thưởng không liên quan đến thực phẩm như đọc sách, chơi cùng cha mẹ hoặc tham gia một hoạt động mà trẻ yêu thích.

Đối với trẻ đã quen uống đồ uống có đường, không nhất thiết phải thay đổi hoàn toàn trong một ngày. Cha mẹ có thể giảm dần tần suất sử dụng và mức độ ngọt để trẻ thích nghi. Quan trọng nhất là duy trì thói quen lâu dài.

Bên cạnh đó, người lớn trong gia đình cần làm gương cho trẻ. Khi cha mẹ thường xuyên uống nước lọc và hạn chế đồ uống có đường, trẻ cũng dễ hình thành hành vi tương tự.

Hãy đọc nhãn trước khi mua đồ uống cho trẻ

Khi lựa chọn đồ uống đóng chai, cha mẹ nên kiểm tra danh sách thành phần và bảng thông tin dinh dưỡng. Cần chú ý đến lượng đường trong mỗi khẩu phần và số khẩu phần được ghi trên bao bì, bởi một chai hoặc một hộp có thể chứa nhiều hơn một khẩu phần.

Không nên chỉ dựa vào những thông tin như "từ trái cây", "vị trái cây", "bổ sung vitamin" hoặc hình ảnh trái cây trên bao bì để đánh giá sản phẩm là tốt cho trẻ. Thành phần và giá trị dinh dưỡng thực tế mới là những thông tin cần được quan tâm.

Nước lọc nên là lựa chọn chính khi trẻ khát

Đối với trẻ khỏe mạnh, nước lọc là lựa chọn phù hợp để đáp ứng nhu cầu nước hàng ngày. Sữa phù hợp với lứa tuổi có thể được sử dụng để cung cấp protein, canxi và các chất dinh dưỡng cần thiết, nhưng không nên sử dụng các loại sữa có đường như một nguồn nước giải khát thay thế nước lọc.

Một nguyên tắc đơn giản mà cha mẹ có thể áp dụng là: khi trẻ khát, hãy cho trẻ uống nước; khi cần bổ sung dinh dưỡng, hãy lựa chọn thực phẩm và đồ uống có giá trị dinh dưỡng phù hợp với lứa tuổi.

Thay đổi từ những điều nhỏ

Không cần chờ đến khi trẻ thừa cân, sâu răng hoặc có vấn đề sức khỏe mới bắt đầu hạn chế đồ uống có đường. Việc xây dựng thói quen từ sớm sẽ dễ dàng và hiệu quả hơn.

Cha mẹ có thể bắt đầu bằng những thay đổi đơn giản: cho trẻ uống nước lọc thường xuyên hơn, hạn chế mua nước ngọt và trà sữa, ưu tiên trái cây nguyên quả, không dùng đồ uống có đường để thay thế bữa ăn và tập cho trẻ quen với vị ngọt tự nhiên của thực phẩm.

Thông điệp dành cho cha mẹ

Hạn chế đồ uống có đường không có nghĩa là cấm đoán tuyệt đối, mà là giúp trẻ hình thành thói quen sử dụng hợp lý. Nước lọc nên là lựa chọn chính để giải khát; đồ uống có đường nên được hạn chế, đặc biệt không sử dụng thường xuyên hoặc thay thế cho các thực phẩm giàu dinh dưỡng. Một thói quen nhỏ hôm nay có thể tạo nên lợi ích sức khỏe lâu dài cho trẻ.

Khoa Dinh dưỡng Tiết chế – Bệnh viện Sản Nhi Nghệ An
Hotline: 0911297528