Sàng lọc tim bẩm sinh: Việc cần làm từ thai kỳ đến khi trẻ chào đời
Nhân Ngày Tim mạch Thế giới 29/9/2026, chúng tôi muốn nhắn gửi một thông điệp giản dị: Mọi trẻ đều cần được sàng lọc tim bẩm sinh, từ khi mang thai đến sau khi chào đời, ngay cả khi bé trông hoàn toàn khỏe mạnh.
Một ca bệnh được phát hiện tình cờ
Vừa qua khoa Tim mạch Bệnh viện Sản nhi Nghệ An tiếp nhận bé trai N.K.H. (5 tháng tuổi) được gia đình đưa đến khám vì sưng hạch nách trái, không có triệu chứng nào liên quan đến tim. Sau khi thăm khám, bác sĩ nghi ngờ tim bẩm sinh và chỉ định các cận lâm sàng. Kết quả siêu âm tim xác định bé mắc bệnh tim bẩm sinh nặng: thông sàn nhĩ thất kèm tăng áp phổi nặng.
Tại Bệnh viện Sản Nhi Nghệ An, hàng năm tình cờ phát hiện rất nhiều trẻ Tim bẩm sinh dù không có triệu chứng gì, trong đó có những ca rất nặng, không còn cơ hội phầu thuật. Điều này khiến chúng tôi luôn tự hỏi, ngoài kia còn bao nhiêu trẻ mắc tim bẩm sinh nhưng chưa được phát hiện và điều trị kịp thời?
Tim bẩm sinh: khuyết tật “im lặng” nhưng không hiếm
Tim bẩm sinh là dị tật bẩm sinh thường gặp nhất, ở khoảng 1 trong 100 trẻ, trong đó khoảng một phần tư là thể nặng cần can thiệp trong năm đầu đời. Nhiều trẻ nhìn bề ngoài vẫn hồng hào, bú được, cho đến khi bệnh đã tiến triển nặng.
Với thông sàn nhĩ thất, lỗ thông lớn khiến máu đổ dồn lên phổi, áp lực mạch phổi tăng dần và thành mạch có thể bị tổn thương không hồi phục nếu để muộn. Vì vậy, phát hiện sớm giúp trẻ được điều trị trong “cửa sổ vàng” của những tháng đầu đời, tránh suy tim, viêm phổi tái diễn, suy dinh dưỡng, đồng thời giúp gia đình chủ động chuẩn bị.
Sàng lọc bằng cách nào?
Không có một xét nghiệm nào phát hiện được mọi loại tim bẩm sinh, nên cần nhiều lớp sàng lọc nối tiếp nhau:
1. Khi mang thai (khoảng tuần 18–22): siêu âm thai chuyên sâu, khảo sát tim thai.
2. 24–48 giờ sau sinh: đo độ bão hòa oxy (SpO2) ở tay phải và chân, nhanh, đơn giản, không đau.
3. Các lần khám nhi định kỳ: nghe tim, theo dõi nhịp thở, bú, tăng cân.
4. Khi có nghi ngờ: siêu âm tim để chẩn đoán xác định.
Lưu ý: đo SpO2 có thể phát hiện các bệnh tim gây thiếu oxy, nhưng một số thể như thông sàn nhĩ thất có thể có SpO2 bình thường trong thời gian dài. Vì thế, một kết quả bình thường sau sinh chưa phải là dấu chấm hết.
Khi nào cần đi khám ngay?
Ngoài sàng lọc cho mọi trẻ, hãy đưa con đi khám sớm nếu thấy: thở nhanh hoặc gắng sức, bú kém hoặc mệt khi bú, ra nhiều mồ hôi, chậm tăng cân, viêm phổi tái diễn, môi và đầu chi tím tái, hoặc được bác sĩ nghe thấy tiếng thổi ở tim. Trẻ mắc hội chứng Down hoặc có người thân bị tim bẩm sinh nên được siêu âm tim sớm.
Thông điệp gửi các bậc cha mẹ
- Khám thai đầy đủ, siêu âm thai chuyên sâu đúng lịch.
- Đo SpO2 cho mọi trẻ sơ sinh trước khi xuất viện.
- Khám nhi định kỳ, siêu âm tim ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ, và đừng chờ có triệu chứng mới kiểm tra.
Ngày nay, phần lớn trẻ được chẩn đoán và điều trị đúng lúc có thể lớn lên khỏe mạnh. Hãy cùng nhau sàng lọc tim bẩm sinh cho mọi trẻ, để không trái tim bé nhỏ nào bị bỏ lỡ.
Khoa Tim Mạch