Phòng ngừa dị ứng thức ăn khi trẻ bắt đầu ăn dặm

Dị ứng thức ăn là phản ứng bất thường của hệ miễn dịch đối với một hoặc nhiều thành phần (thường là protein) trong thực phẩm mà bình thường không gây hại cho đa số mọi người. Khi trẻ dị ứng với một loại đồ ăn, cơ thể bé nhận diện nhầm protein trong thực phẩm đó như "kẻ xâm lược", tạo ra kháng thể IgE đặc hiệu. 

Lần tiếp xúc sau, khi trẻ ăn lại thực phẩm đó, kháng thể sẽ nhận diện và kích hoạt chuỗi phản ứng miễn dịch, giải phóng hàng loạt chất trung gian như histamin, gây ra triệu chứng trên da, hệ tiêu hóa, hô hấp, tim mạch… từ nhẹ đến đe dọa tính mạng (sốc phản vệ).

Thời điểm bắt đầu ăn dặm

- Tại Việt Nam, khuyến cáo bắt đầu ăn bổ sung khi trẻ đủ 6 tháng tuổi, có dấu hiệu sẵn sàng về vận động và ăn uống, theo Quyết định số 318/QĐ-BYT ngày 30/01/2026.

- Không nên trì hoãn các thực phẩm dễ gây dị ứng như trứng, lạc, sữa bò… chỉ nhằm phòng ngừa dị ứng.

- Giới thiệu thực phẩm phù hợp, đúng thời điểm và an toàn có thể giúp hình thành khả năng dung nạp miễn dịch, giảm nguy cơ dị ứng với một số thực phẩm.

Nguyên tắc giới thiệu thức ăn mới

- Cho ăn từng loại riêng biệt: Bắt đầu với lượng rất nhỏ, tăng dần nếu trẻ dung nạp tốt. Có thể chờ 2–3 ngày trước khi giới thiệu thực phẩm mới để thuận tiện theo dõi phản ứng.

- Chọn thời điểm ban ngày: Ưu tiên buổi sáng hoặc đầu giờ chiều, khi có thể quan sát trẻ sau ăn; tránh thử món mới lần đầu vào buổi tối.

- Không thử nhiều món mới cùng lúc: Giúp xác định thực phẩm nghi gây phản ứng.

- Ăn sớm, duy trì thường xuyên: Khi trẻ đã dung nạp tốt, tiếp tục cho ăn đều đặn các thực phẩm phù hợp. Một số nghiên cứu cho thấy việc giới thiệu sớm, duy trì lạc ở trẻ phù hợp có thể giảm đáng kể nguy cơ dị ứng lạc.

- Đa dạng thực phẩm: Giúp trẻ tiếp xúc với nhiều nguồn dinh dưỡng và có thể hỗ trợ hình thành khả năng dung nạp.

- Trẻ nguy cơ cao: Trẻ chàm nặng, đã dị ứng thức ăn hoặc có tiền sử phản vệ cần được bác sĩ Nhi hoặc bác sĩ Dị ứng đánh giá trước khi thử thực phẩm nguy cơ cao, đặc biệt là lạc. Có thể cần xét nghiệm và thực hiện lần ăn đầu tại cơ sở y tế.

Quan sát và xử trí khi nghi ngờ bị dị ứng 

Khi lần đầu cho bé ăn một món dễ gây dị ứng, cha mẹ nên:

+ Ngồi cạnh bé, quan sát kỹ trong ít nhất 2 giờ đầu sau ăn.

+ Nếu thấy mẩn đỏ quanh miệng, nổi vài nốt mề đay nhỏ, ngứa nhẹ, đi ngoài phân hơi lỏng, nôn ít… nhưng bé vẫn tỉnh táo, thở bình thường:

• Ngừng cho ăn món đó
• Ghi lại tên món ăn, lượng đã ăn, thời gian xuất hiện triệu chứng
• Liên hệ với bác sĩ để được khám tư vấn.

+ Nếu bé có khó thở, khò khè, phù môi - mặt, nôn liên tục, lừ đừ, tím tái, quấy dữ dội hoặc đột ngột mệt rũ → nghĩ tới phản ứng nặng/ sốc phản vệ:

• Gọi cấp cứu ngay hoặc đưa trẻ tới bệnh viện gần nhất
• Không tự ý cho bé ăn, uống thêm bất cứ thứ gì, cũng không cố cho "chờ xem có hết không".

Duy trì thực phẩm đã dung nạp

 Khi trẻ đã ăn một thực phẩm dễ gây dị ứng (như trứng, lạc, cá...) mà không có biểu hiện dị ứng, cha mẹ nên tiếp tục đưa thực phẩm đó vào thực đơn thường xuyên, lý tưởng ít nhất 1 lần/tuần, với lượng và cách chế biến phù hợp độ tuổi. Việc duy trì này có thể giúp hạn chế nguy cơ hình thành dị ứng thức ăn.

Tuyệt đối không tự thử lại món ăn nghi gây phản ứng nặng tại nhà nếu chưa được bác sĩ thăm khám và hướng dẫn cụ thể. Không bôi thức ăn lên da, quanh miệng trẻ để thử dị ứng, vì kết quả không có giá trị xác định dị ứng thức ăn và có thể gây kích ứng.