Cảnh báo nguy cơ tiêu cơ vân ở trẻ em sau hoạt động gắng sức
Vận động thể chất mang lại nhiều lợi ích cho trẻ, nhưng tập luyện quá sức, đặc biệt khi cường độ tăng đột ngột, có thể gây tổn thương cơ nghiêm trọng. Tiêu cơ vân là một trong những biến chứng cần lưu ý, bởi bệnh có thể diễn tiến đến suy thận cấp, rối loạn điện giải và đe dọa tính mạng nếu không được nhận diện, xử trí kịp thời.
Sau khi tham gia hoạt động thể lực với cường độ cao, liên tục nhảy 3 vòng sân, bệnh nhân P.C.T(13 tuổi, trú tại Nghệ An) xuất hiện đau dữ dội hai đùi, hạn chế vận động, đau vùng hông lưng. Sau đó, trẻ xuất hiện đái đỏ toàn bãi, gia đình đưa trẻ đến Bệnh viện Sản Nhi Nghệ An thăm khám.
Kết quả xét nghiệm tại Bệnh viện Sản Nhi Nghệ An cho thấy chỉ số CK (creatinin kinase) tăng gần150.000 UI/, men gan tăng gần 1.000 UI/L, gấp khoảng 25 lần giới hạn bình thường. Tổng phân tích nước tiểu dương tính với hồng cầu, nhưng khi soi tế bào không ghi nhận tế bào hồng cầu, gợi ýmyoglobin niệu trong bối cảnh tiêu cơ vân.
Bệnh nhi được chẩn đoán tiêu cơ vân cấp – tình trạng có thể dẫn đến suy thận cấp và rối loạn điện giải nguy hiểm nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.
Theo ThSBS. Đặng Quỳnh Trang, tiêu cơ vân xảy ra khi các tế bào cơ vân bị tổn thương, phá vỡ màng tế bào và giải phóng nhiều thành phần vào máu, trong đó đáng chú ý là myoglobin, CK, kali...Myoglobin được giải phóng vào máu có thể đi qua cầu thận, gây tắc nghẽn và tổn thương trực tiếp tế bào ống thận, từ đó làm tăng nguy cơ suy thận cấp, đôi khi cần phải lọc máu. Đồng thời, lượng kali lớn được giải phóng từ các tế bào cơ tổn thương có thể gây tăng kali máu, dẫn đến rối loạn nhịp tim, thậm chí đe dọa tính mạng.
Ở trẻ em, tiêu cơ vân có thể xuất hiện sau nhiều nguyên nhân khác nhau. Trong đó, vận động quá sức, đặc biệt là luyện tập cường độ cao đột ngột, tập luyện liên tục khi cơ thể chưa thích nghi là một trong những yếu tố cần lưu ý. Ngoài ra, chấn thương cơ, va đập mạnh, sốt cao hoặc co giật kéo dài cũng có thể gây tổn thương cơ và dẫn đến tiêu cơ vân.
Điều đáng lưu ý là các biểu hiện ban đầu của tiêu cơ vân có thể không đặc hiệu. Trẻ có thể chỉ cảm thấy mệt mỏi, đau cơ hoặc khó vận động sau khi tập luyện. Tuy nhiên, khi đau cơ dữ dội, kéo dài hoặc kèm theo nước tiểu sẫm màu, cần nghĩ đến khả năng tiêu cơ vân và đưa trẻ đến cơ sở y tế để được kiểm tra.
Mục tiêu điều trị tiêu cơ vân là hạn chế tổn thương thận, phòng ngừa suy thận cấp và xử trí kịp thời các rối loạn điện giải, toan chuyển hoá. Tùy tình trạng, trẻ có thể được bù dịch tích cực, theo dõi lượng nước tiểu, chức năng thận, điện giải và các chỉ số tổn thương cơ trong quá trình điều trị.
Sau 7 ngày được theo dõi và điều trị tích cực tại KhoaTim mạch, bệnh nhi ổn định và được xuất viện.
Từ trường hợp trên, bác sĩ khuyến cáo phụ huynh không nên để trẻ tập luyện quá sức, đặc biệt tránh việc đột ngột chuyển sang các bài tập cường độ cao hoặc luyện tập liên tục trong thời gian dài mà không có thời gian phục hồi. Việc tập luyện thể thao cho trẻ cần được tăng dần về cường độ và thời gian, phù hợp với lứa tuổi và thể trạng. Khi trẻ tham gia các hoạt động thể thao thi đấu, cần có chương trình tập luyện, nghỉ ngơi và giám sát phù hợp. Bên cạnh đó, cần bảo đảm trẻ được cung cấp đủ nước trước, trong và sau khi vận động, nhất là khi tập luyện trong điều kiện thời tiết nóng hoặc cường độ cao.
“Tiêu cơ vân ở trẻ em không phải tình trạng thường gặp nhưng có thể gây biến chứng nặng nếu không được nhận diện và xử trí sớm. Phụ huynh, giáo viên và người phụ trách hoạt động thể thao cần chú ý những biểu hiện bất thường sau vận động, đặc biệt là đau cơ dữ dội, mệt nhiều, khó vận động hoặc nước tiểu sẫm màu. Khi có dấu hiệu nghi ngờ, trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế để thăm khám và làm các xét nghiệm cần thiết”, BS. Quỳnh Trang khuyến cáo.