Mối nguy hại từ virus RSV đối với trẻ em – Hiểu để phòng tránh
Từ đầu tháng 10 đến nay, số trẻ nhiễm RSV điều trị tại khoa Hô hấp - Bệnh viện Sản Nhi Nghệ An tăng so với cùng kỳ năm 2025. Đáng chú ý, một số trẻ có biểu hiện bệnh nặng, sốt cao kéo dài, kèm theo các triệu chứng hô hấp, bú kém, mệt mỏi. Nhận biết sớm dấu hiệu bệnh và chủ động các biện pháp dự phòng là điều cần thiết để hạn chế nguy cơ biến chứng ở trẻ nhỏ.
Virus hợp bào hô hấp (RSV) là một trong những tác nhân thường gặp gây nhiễm trùng đường hô hấp ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 2 tuổi. Virus có thể lưu hành quanh năm, thường gia tăng vào mùa đông – xuân, gây ra các bệnh lý như viêm đường hô hấp trên, viêm tiểu phế quản và viêm phổi. Ở trẻ nhỏ, đặc biệt là ở trẻ sơ sinh bệnh có thể diễn biến nặng, dẫn đến suy hô hấp và cần điều trị tại bệnh viện. Đáng chú ý, qua ghi nhận lâm sàng, các biểu hiện bệnh trong năm nay có xu hướng nặng hơn. Một số trẻ sốt cao liên tục trong 3–5 ngày, kèm theo các triệu chứng hô hấp, khiến trẻ mệt mỏi, bú kém và cần được theo dõi sát sao.
Trẻ nhiễm RSV thường khởi phát với các triệu chứng tương tự cảm lạnh thông thường như sổ mũi, nghẹt mũi, ho, sốt, bú kém hoặc quấy khóc. Bệnh có thể tiến triển xuống đường hô hấp dưới, gây ho nhiều, thở nhanh, khò khè, rút lõm lồng ngực, co kéo cơ hô hấp. Trẻ cũng có thể bú kém, bỏ bú, mệt nhiều; thậm chí xuất hiện những cơn ngừng thở, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Đặc biệt, trẻ dưới 6 tháng tuổi, trẻ sinh non, trẻ mắc bệnh tim phổi mạn tính hoặc có bệnh lý nền là những đối tượng có nguy cơ cao diễn biến nặng. Khi trẻ có biểu hiện khó thở, tím tái, ngừng thở, li bì hoặc bú kém rõ rệt, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay. Trẻ sốt cao cũng cần được đánh giá, nhất là trẻ nhỏ hoặc khi sốt kèm theo các dấu hiệu bất thường khác.
Sau khi nhiễm RSV, cơ thể không hình thành miễn dịch bảo vệ bền vững. Vì vậy, trẻ vẫn có thể mắc bệnh nhiều lần trong đời, kể cả khi đã từng nhiễm RSV trước đó. Việc trẻ từng mắc bệnh không đồng nghĩa với việc trẻ được bảo vệ hoàn toàn trước những lần nhiễm tiếp theo. Do đó, cha mẹ không nên chủ quan mà cần tiếp tục thực hiện các biện pháp phòng bệnh, theo dõi sức khỏe và đưa trẻ đi khám khi có dấu hiệu bất thường.
Hiện nay, trên thế giới đã có các kháng thể đơn dòng được sử dụng để dự phòng bệnh đường hô hấp dưới do RSV ở những nhóm trẻ phù hợp. Hai chế phẩm được biết đến là Synagis (palivizumab) và Beyfortus (nirsevimab).
Beyfortus (nirsevimab) là kháng thể đơn dòng thế hệ mới, được chỉ định dự phòng cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 12 tháng tuổi bước vào mùa RSV đầu tiên, trẻ sinh ra trong mùa RSV và một số trẻ từ 12 đến 24 tháng tuổi có nguy cơ cao mắc bệnh RSV nặng khi bước vào mùa RSV thứ hai. Tùy theo độ tuổi, cân nặng và hướng dẫn sử dụng, trẻ có thể được dự phòng bằng một liều cho mùa RSV tương ứng.
Trong khi đó, Synagis (palivizumab) được sử dụng cho một số nhóm trẻ có nguy cơ cao, như trẻ sinh non và trẻ mắc bệnh loạn sản phế quản phổi hoặc bệnh tim bẩm sinh có huyết động không ổn định, theo tiêu chuẩn chỉ định. Khác với nirsevimab, palivizumab cần được tiêm nhắc lại hằng tháng trong suốt mùa RSV, thường tối đa khoảng 5 liều.
Việc sử dụng kháng thể đơn dòng cần được bác sĩ đánh giá và chỉ định dựa trên độ tuổi, cân nặng, tình trạng sức khỏe và nguy cơ mắc bệnh của từng trẻ. Cha mẹ nên trao đổi với cơ sở y tế để được tư vấn về khả năng tiếp cận biện pháp dự phòng phù hợp.
Bên cạnh dự phòng đặc hiệu, cha mẹ cần duy trì các biện pháp phòng lây nhiễm như rửa tay thường xuyên, vệ sinh các bề mặt và vật dụng trẻ hay tiếp xúc, hạn chế cho trẻ tiếp xúc với người có triệu chứng bệnh hô hấp, tránh khói thuốc lá và giữ môi trường sống thông thoáng. Khi trẻ có dấu hiệu bất thường, cần đưa trẻ đi khám kịp thời, không tự ý sử dụng thuốc khi chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế.